Koncepcje zmian systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce

Ocena obowiązujących rozwiązań oraz propozycje ich modyfikacji w przyszłym okresie programowania były tematem konferencji jaka odbyła się 25 czerwca z inicjatywy Europejskiego Funduszu Rozwoju Wsi Polskiej i Krajowej Rady Izb Rolniczych. W spotkaniu udział wzięli przedstawiciele Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwa Finansów, Izb Rolniczych oraz Towarzystw Ubezpieczeniowych.

W ostatnich latach jesteśmy świadkami częstego występowania anomalii pogodowych: huraganów, powodzi, ulew, długotrwałych susz do tego dochodzą wiosenne przymrozki i wymarznięcia. Rolnictwo to najbardziej zależna od warunków pogodowych dziedzina gospodarki. Trudno sobie wyobrazić nowoczesne rolnictwo bez zarządzania ryzykiem. Ubezpieczenia upraw i zwierząt stwarzają rolnikom możliwość zabezpieczenia swojej produkcji. Od 2006 roku w Polsce obowiązuje ustawa o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, która wprowadziła dotowane ubezpieczenia od ryzyk wystąpienia skutków zdarzeń losowych w rolnictwie. Po siedmiu latach nadszedł czas na kompleksową ocenę systemu ubezpieczeń rolniczych oraz wypracowanie nowych, lepszych rozwiązań. Tego zadania podjął się zespół składający się z osób reprezentujących rynek ubezpieczeń, przedstawicieli producentów rolnych. Efekty ich pracy zaprezentowali dr Marietta Janowicz-Lomott z Uniwersytetu Gdańskiego oraz dr Krzysztof Łyskawa z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Przedstawione propozycje zakładają modyfikację obecnie obowiązującej ustawy, uzupełnione o nowe rozwiązania, których funkcjonowanie będzie możliwe w ramach PROW 2014-2020.

Przedstawiony projekt w zakresie zarządzania ryzykiem w gospodarstwach rolnych ma się opierać na trzech filarach.

• Pierwszy filar - bazujący na dotychczasowych zasadach, obejmowałby zdarzenia "ubezpieczalne". Straty poniżej 30% pokrywane byłyby ze środków krajowych zaś powyżej 30% z II filara WPR do wysokości 65% finansowania składki. Ubezpieczalnie wstawiło by jedną polisę składającą się z dwóch zakresów odpowiedzialności: do 30% i powyżej 30% strat. Aby złagodzić uciążliwość związaną z zasadami wpłaty środków z PROW autorzy koncepcji proponują dwa rozwiązania. Możliwa jest realizacja płatności w dwóch ratach, druga rata byłaby w ramach cesji praw przekazana na rzecz zakładu ubezpieczeń, który ubezpieczył rolnika, bądź w ramach stowarzyszeń rolników, które występowałyby jako ubezpieczający pokrywając należność z własnych środków (składki członkowskie, kredyt), a następnie uzyskiwać dopłatę do składki na ubezpieczenie upraw.
• Drugi filar - obejmuje zdarzenia nieubezpieczane jak choroba zwierząt czy nietypowe zdarzenia atmosferyczne. Byłby to fundusz wzajemnego wsparcia nawiązujący do zasady spółdzielczości, zakładający rekompensaty dla zrzeszonych w funduszu. Roli organizacji takich funduszy mogą się podjąć na przykład izby rolnicze. Poniesione przez rolników starty pokrywane będą z funduszu tylko do wyczerpania zgromadzonych środków.
• Trzeci filar - dotyczy ubezpieczenia utraconych dochodów w ramach Funduszu Stabilizacji Dochodów i charakteryzują go następująca zależność: odszkodowanie nieprzekraczające 70% utraconych dochodów w sytuacji spadku dochodów powyżej 30%. Warunkiem koniecznym jest w tym przypadku wyliczenie dochodów.

W czasie dyskusji poruszono wiele zagadnień dotyczących obecnego systemu ubezpieczeń oraz planowanych zmian. Wiele kontrowersji wzbudził unijny przepis dotyczący wypłaty rekompensat dopiero w przypadku wystąpienia 30% strat w rocznej produkcji gospodarstwa. Jak podkreślano w Polsce przepis ten jest interpretowany zbyt dosłownie co w praktyce utrudnia pomoc rolnikom z unijnych pieniędzy, podczas gdy w innych krajach członkowskich jest on skutecznie obchodzony przy akceptacji Komisji Europejskiej.

Podczas spotkania pojawił się także postulat powołania wspólnej Komisji, której celem byłby monitoring działań na rynku dotowanych ubezpieczeń upraw, koordynacja działań związanych z dalszym ich rozwojem oraz możliwość wymiany doświadczeń w tym zakresie. W skład takiej Komisji powinni wejść przedstawiciele zakładów ubezpieczeniowych, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przedstawiciele środowisk rolniczych oraz eksperci.

Spotkanie oraz zaprezentowane koncepcje zmian mają stanowić punkt wyjścia do dalszej dyskusji na temat przyszłego kształtu ubezpieczeń upraw w naszym kraju. Należy dążyć do wypracowania takiego systemu, który pogodzi interesy rolników i zakładów ubezpieczeń, bo tylko wtedy system ubezpieczeń cechować będzie powszechność, o którą przecież w ubezpieczeniach chodzi.

System ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce był także przedmiotem dyskusji podczas Walnego Zgromadzenia Wielkopolskiej Izby Rolniczej w dniach 17-18 czerwca w Sielinku.

Katarzyna Strzyż
Biuro WIR w Ostrowie Wlkp.

Do pobrania:
Prezentacja "Modyfikacja systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce" (.pdf 1,2 MB)