Nowe regulacje dotyczące obrotu i stosowania materiału siewnego odmian zmodyfikowanych genetycznie

Z dniem 28 stycznia 2013 roku weszły w życie przepisy prawa nasiennego zawarte w ustawie z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie (Dz. U. z 2012 r. poz. 1512). Ustawa wprowadza do polskiego prawodawstwa przepisy aktów prawnych Unii Europejskiej, głównie trzech dyrektyw (Rady 2008/90/WE, Komisji 2009/145/WE, Komisji 2010/60/WE), rozporządzenia komisji (WE) 637/2009 oraz projektu decyzji Komisji implementującej dyrektywę Rady 2002/55/WE. Przepisy ww. aktów dotyczą obrotu materiałem rozmnożeniowym roślin sadowniczych oraz roślinami sadowniczymi, regulują sprawy związane z populacjami miejscowymi i odmianami tradycyjnymi warzyw oraz z obrotem mieszanek roślin pastewnych dla ochrony środowiska. Generalnie ustawa reguluje materię zawartą w 8 różnych dyrektywach Unii Europejskiej. W kwestii GMO ustawa realizuje wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, znosząc obowiązujące wcześniej w Polsce zakazy rejestracji odmian genetycznie zmodyfikowanych i obrotu materiałem siewnym tych odmian.

W katalogu unijnym, na dzień dzisiejszy, jest zarejestrowanych 235 odmian kukurydzy z modyfikacją MON 810 warunkującą odporność tej rośliny na omacnicę prosowiankę. Firma Monsanto wprowadziła do kukurydzy jeden gen bakterii występującej powszechnie w glebie. Odpowiada on za produkcję toksyny Bt, szkodliwej dla owadów, za to bezpiecznej dla środowiska, innych zwierząt i ludzi. Oprócz kukurydzy, w katalogu unijnym zarejestrowana jest odmiana ziemniaka Amflora, zmodyfikowana genetycznie w kierunku wytwarzania amylopektyny - skrobi przydatnej dla przemysłu (produkcja papieru, tekstyliów, kleju).

Z dniem 28 stycznia 2013 roku tj. z dniem, w którym weszła w życie ustawa o nasiennictwie z dnia 9 listopada 2012 r., dopuszczająca do obrotu materiał siewny odmian genetycznie zmodyfikowanych zarejestrowanych w katalogu unijnym, Rada Ministrów rozporządzeniem z dnia 2 stycznia 2013 roku (Dz. U. z 2013 r. poz. 39) zakazała stosowania materiału siewnego kukurydzy MON 810. Zakaz obejmuje więc 235 odmian kukurydzy wpisanej w obecnej chwili do unijnego katalogu odmian roślin uprawnych. Zakaz stosowania materiału siewnego ziemniaków odmiany Amflora został wprowadzony odrębnym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 stycznia 2013 roku (Dz. U. z 2013 r., poz. 27).

Powyższe rozporządzenia zostały wydane na podstawie art. 104 ust. 9 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie, zgodnie z którym Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia wprowadzić zakaz stosowania materiału siewnego określonych odmian, kierując się ich nieprzydatnością do uprawy w warunkach klimatyczno - glebowych Rzeczypospolitej Polskiej lub koniecznością uniknięcia zagrożeń zdrowia ludzi, zwierząt, roślin oraz dla środowiska.

Przesłanką dla wprowadzenia zakazu stosowania materiału siewnego odmian genetycznie zmodyfikowanych kukurydzy MON 810 jest zagrożenie zanieczyszczeniem genetycznie zmodyfikowanym pyłkiem miodów produkowanych na terenie Polski i wynikających z tego szkód ekonomicznych dla hodowców pszczół i możliwej utraty ich pozycji rynkowej. Reasumując, nowa ustawa dopuszcza do obrotu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej materiał siewny genetycznie zmodyfikowany co oznacza, że przedsiębiorcy nasienni wpisani do rejestrów/ewidencji prowadzonych przez wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa właściwego dla siedziby przedsiębiorcy, mogą oferować do sprzedaży oraz sprzedawać materiał siewny odmian genetycznie zmodyfikowanych zarejestrowanych w UE. Producenci rolni natomiast nie mogą stosować czyli wysiewać materiału siewnego tych odmian, ponieważ zakazuje im tego Rada Ministrów rozporządzeniem o zakazie stosowania.

Nowa ustawa o nasiennictwie rozszerza kompetencje Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa w zakresie nadzoru nad stosowaniem materiału siewnego, w tym zmodyfikowanego genetycznie. Oznacza to poddawanie kontroli upraw, które mogą pochodzić z zastosowania materiału siewnego zmodyfikowanego genetycznie. Producenci rolni, którzy nie zastosują się do przepisów dotyczących zakazu stosowania materiału siewnego, będą podlegali określonym przez ustawę sankcjom polegającym na obowiązku zniszczenia na własny koszt upraw roślin kukurydzy oraz wniesienia na rachunek wojewódzkiego inspektoratu, właściwego ze względu na miejsce zastosowania, opłaty sankcyjnej równej 200% wartości tego materiału siewnego.

W celu uniknięcia nieporozumień w czasie działań kontrolnych, apelujemy do wszystkich uprawiających kukurydzę aby zadbali o przechowywanie dokumentów zakupu materiału siewnego kukurydzy oraz etykiet urzędowych, którymi oznakowane są opakowania materiału siewnego. Dokumenty i etykiety będą podlegały sprawdzeniu podczas przeprowadzanych przez inspektorów Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa kontroli przestrzegania zakazu stosowania materiału siewnego, w tym odmian zmodyfikowanych genetycznie.

Przypominamy, że brak etykiety na opakowaniu świadczy o nielegalnym pochodzeniu materiału siewnego. Urzędowe etykiety materiału siewnego kukurydzy, w przypadku odmian genetycznie zmodyfikowanych, muszą zawierać stosowną informację. Przykład etykiety materiału siewnego modyfikowanego genetycznie został zamieszczony poniżej, informacja jest podkreślona przez autorów czerwoną obwódką.

Urzędowa etykieta nasienna materiału siewnego kukurydzy DKC 3946YG - odmiany z modyfikacją MON 810

W przypadku wątpliwości, powziętych przez rolnika, co do właściwego oznakowania kupowanego materiału siewnego można się zwrócić o poradę do pracowników oddziałów powiatowych naszego inspektoratu.

Adam Błochowiak
Elżbieta Strzelczyk
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Poznaniu