Dzień Bociana Białego i słynne boćki z Przygodzic

Dnia 30 maja obchodzimy Dzień Bociana Białego. Datę tę wybrano nieprzypadkowo - w wigilię Dnia Dziecka, bo to bociany dzieci jak wiadomo przynoszą. Nie tylko dzięki temu wierzeniu ptaki te bardzo silnie wrosły w polską kulturę, będąc obecne tak w ludowych podaniach, legendach i wierszykach, jak i w wielkiej literaturze: u Cypriana Kamila Norwida, Władysława Reymonta czy Marii Konopnickiej.

Według ostatniego, VI Międzynarodowego Spisu Bociana Białego, polską populację tego gatunku w roku 2004oszacowano na 52,5 tys. par lęgowych. Jest to aż 20% stanu światowego, żaden inny kraj nie gości tylu bocianów co Polska! W "Siewcy Wielkopolskim" trzeba szczególnie podkreślić, że jest to zasługa polskiego krajobrazu rolniczego: zróżnicowania upraw, ich ekstensywnego charakteru, licznych miedz, słabszej w porównaniu z zachodnią Europą chemizacji i odwadniającej melioracji. Zapewnia to bocianom bazę pokarmową w postaci gryzoni (głównie norników), owadów (głównie chrząszczy i pasikoników) oraz niestety coraz rzadszych płazów. Dziś już wiemy, że rzekome "zacofanie" naszego rolnictwa ma ogromną rolę dla przyjaznego przyrodzie charakteru, więc dla ochrony bioróżnorodności. A to nakłada na nas obowiązek zachowania polskiego modelu rolnictwa. Niestety, wraz z jego zmianami i "europeizacją" w zachodniej Polsce, liczebność bocianów tutaj wyraźnie spada.

W Wielkopolsce liczbę bocianów oszacowano w 2004 roku na 3115 par lęgowych. Najwięcej jest ich w dolinach rzek: Noteci, Warty, Prosny i Baryczy. Aż 56% gniazd w regionie było na słupach energetycznych (z reguły na specjalnych podstawach), 25% na drzewach i 10% na budynkach.

Jeśli ktoś nie ma gniazd bocianów w pobliżu, może je oglądać na żywo w swoim komputerze. Projekt "Blisko bocianów", czyli internetowy przekaz z gniazda bocianów białych z Przygodzic koło Ostrowa Wielkopolskiego, realizowany jest przez Południowowielkopolską Grupę Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków przy współpracy Gminy Przygodzice, Telekomunikacji Kolejowej S.A. i Grupy iTTv. Monitorowane gniazdo znajduje się na kominie dawnej kotłowni przy Urzędzie Gminy Przygodzice, koło parkingu przy drodze krajowej nr 11, łatwo więc je też odwiedzić osobiście. Obserwowane jest przez nowoczesną kamerę ze zdalnie sterowanym zoomem 17x. Obraz z niej to odświeżane co kilka sekund zdjęcia na stronie www.bociany.ec.pl oraz przekaz strumieniowy (ciągły) na www.bociany.ittv.pl. Codziennie strony te oglądają dziesiątki tysięcy ludzi.

Zainteresowania zwiększa ciekawa historia oznakowanego samca z tego gniazda, zwanego "Agresorem". W latach 2006-2009 dorosłe bociany na tym gnieździe nie miały obrączek. Dnia 19 kwietnia 2009 r. obcy bocian zaatakował on gniazdo pod kamerą z wysiadującą jaja samicą, ale z odsieczą przybył jej samiec. Poraniony przez niego napastnik spadł na ziemię, nie mógł latać i trafił do PwG OTOP, a potem na zabieg do weterynarza Stanisława Kempy w Ostrowie i na rehabilitację na ogród doktora, skąd samodzielnie odleciał 15 maja. W 2010 r. "Agresor" przyleciał 24 marca jako pierwszy samiec do gniazda i został jego nowym dziedzicem, w 2001 r. swe władanie nad gniazdem potwierdził.

W tym roku oba bociany przyleciały 31 marca, zaś kolejne 5 jaj internauci zauważyli: 5 kwietnia o godz. 23.07, 7 kwietnia o 22.18, 9 kwietnia o 21.09, 11 kwietnia o 20.01 i 14 kwietnia o 0.36. Przy składaniu jaj samicy zawsze towarzyszył samiec. Wysiadywanie trwało ponad miesiąc: dwa pierwsze pisklęta wykluły się przed południem 10 maja, trzecie 11 maja ok. godz. 11, czwarte 12 maja ok. godz. 13, ostatnie dopiero 14 maja ok. godz. 13.

W latach 2006-2010 z 25 jaj (corocznie 5) pod kamerą wykluły się 23 pisklęta; ale lotność osiągnęło tylko 12 młodych: 2 w 2007 r., po 3 w 2006 i 2009 r. oraz 4 w 2008 r. W 2010 r. niestety cała piątka małych piskląt zginęła w połowie maja na skutek ulewnych deszczy i niskich temperatur, pomimo akcji ratunkowej PwG OTOP z pomocą Państwowej Straży Pożarnej z Ostrowa.

Andrzej Filipowicz z Grupy iTTv szacuje, w latach 2006-2010 transmisję z Przygodzic na obu stronach łącznie obejrzało szacunkowo od ok. 1,5 mln w pierwszym roku do ok. 5 mln internautów. Obserwatorzy ci pochodzą z całego świata. Na www.bociany.ec.pl można znaleźć mapę z geolokalizacjami wejść na tę stronę z ostatniego tygodnia oraz listę 202 krajów i autonomicznych regionów, skąd ostatnio ją odwiedzano. Około połowa osób zagląda tu z Polski, pozostali pochodzą obecnie kolejno wg ilości z: Niemiec, Wielkiej Brytanii, Wietnamu (!), USA, Chin, Hiszpanii, Rosji, Francji, Włoch i Egiptu. Są i pojedynczy użytkownicy z Belize, Bhutanu, Czadu, Gwinei, Gwinei Równikowej, Kostaryki, Mikronezji, Nowej Kaledonii, Saint Pierre i Miquelon, Seszeli, Somalii, Surinamu i Suazilandu. Dzięki takiej popularności od 1 kwietnia strona www.bociany.ec.pl zajmuje stałe miejsce w pierwszej piątce światowego rankingu ok. 1400 stron o ptakach i ich ochronie Birding Top 1000. Od 25 marca br. bociany z Przygodzic mają konto na Facebooku www.facebook.com/bocianyzprzygodzic, gdzie obecnie (9 czerwca) "lubi je" już 1180 osób. Zapraszamy do obserwacji jak rosną pisklaki, trzymajmy kciuki, by wszystkie szczęśliwie wyleciały z gniazda!

Paweł T. Dolata
Południowowielkopolska Grupa Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków