Bezpieczeństwo i higiena pracy podczas stosowania substancji chemicznych w gospodarstwach rolnych cz. II

Środki ochrony roślin

Pestycydy (łac. pestis - zaraza, pomór, caedo - zabijam) - substancje syntetyczne lub naturalne stosowane do zwalczania organizmów szkodliwych lub niepożądanych, używane głównie do ochrony roślin uprawnych, lasów zbiorników wodnych, zwierząt, ludzi, produktów żywnościowych, a także do niszczenia żywych organizmów, uznanych za szkodliwe, w budynkach inwentarskich, mieszkalnych, szpitalnych i magazynach.

Substancje chemiczne (substancje aktywne) toksyczne dla patogenów rzadko stosuje się bez specjalnych składników dodatkowych. Tylko niektóre substancje służą do bezpośredniego przyrządzania roztworów do odkażania narzędzi lub pomieszczeń. Do tej grupy należą siarczan miedzi czy formaldehyd. Gotowe środki ochrony roślin zawierają oprócz substancji aktywnej cały szereg dopełniaczy, składniki te poprawiają właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne preparatów, a niekiedy umożliwiają ich zastosowanie. Rodzaj dopełniaczy zastosowanych w preparacie decyduje często w znacznym stopniu o jego skuteczności. Dwa preparaty zawierające tę samą substancję aktywną mogą wykazywać dość różne właściwości.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

Bezpieczeństwo i higiena pracy to podstawa przy pracy ze środkami ochrony roślin. Wszystkie pestycydy a szczególnie insektycydy są związkami szkodliwymi lub trującymi dla ludzi i zwierząt stałocieplnych. Truciznami nazywamy te związki, które po wprowadzeniu do organizmu w małych dawkach, powodują zaburzenia jego funkcji życiowych lub śmierć. Szkodliwe efekty wyraża się toksycznością ostrą, podostrą lub przewlekłą, wskazuje to przekroczenie granic tolerowanych przez dany organizm.

Drogi wchłaniania środków ochrony roślin do organizmu człowieka

Doustna - występuje w przypadku wypicia lub zjedzenia pestycydu.
Skóra - mamy z nią do czynienia gdy preparat zostanie umieszczony na skórze, bardzo często z tym przypadkiem mamy do czynienia przy przenoszeniu preparatów i przygotowaniu cieczy roboczej.
Oddechowa - występuje przy przedostaniu się preparatu do dróg oddechowych. Najczęściej mamy do czynienia przy przygotowaniu cieczy roboczej lub przy opryskiwaniu.
Śluzówki - przez błony śluzowe dostają się środki ochrony roślin, w postaci cieczy roboczej par i aerozoli. Często mamy do czynienia z dostaniem się środków do oczu.

Należy zapoznać się i zrozumieć informacje o szkodliwości umieszczone na etykiecie produktu. Uwzględnić zagrożenia i postępować w sposób chroniący stosującego, innych ludzi, faunę i środowisko naturalne. Należy nie dopuścić do kontaktu z preparatami osób niepowołanych, zwłaszcza dzieci. Zabieg opryskiwania, od chwili otwarcia opakowania do momentu odstawienia opryskiwacza, wymaga zachowania zasad bezpieczeństwa. Występuje wtedy potencjalne ryzyko zabrudzenia odzieży oraz zanieczyszczenia otaczającego środowiska. Każde użycie środka ochrony roślin musi być poprzedzone uważnym przeczytaniem etykiety i widniejących tam wskazówek, co do bezpiecznego postępowania ze środkiem.

Przed podjęciem pracy należy:

• Zapoznać się z zagrożeniami wyszczególnionymi na etykiecie środka (drażniący, toksyczny, wybuchowy), aby zapobiec zatruciom ludzi, zwierząt oraz środowiska.
• Zaniechać stosowania środków w strefie bezpośredniej ochrony źródeł i ujęć wody oraz na terenie uzdrowisk i otulin parków narodowych (jest to wymóg prawny dla większości środków ochrony roślin).
• Unikać przebywania na terenie krótko po wykonaniu oprysku, zwrócić uwagę na prewencję dla ludzi i zwierząt określoną w etykiecie - instrukcji stosowania.
• Rozważyć, czy można zapobiec danemu zagrożeniu poprzez podjęcie dodatkowych środków ostrożności.
• Jeżeli wyeliminowanie ryzyka nie jest możliwe, zastanowić się, jak można zagrożeniu (na przykład poprzez użycie odzieży ochronnej).

Podczas zamgławiania, aerozolowania lub gazowania należy:

• Umieścić wyraźne ostrzeżenia o wyłączeniu z użycia pomieszczeń w przypadku wykonania oprysków w budynku.
• Chronić przed dostępem osób bez odpowiedniego zabezpieczenia do momentu dostatecznego przewietrzania budynku.
• Zachować szczególną ostrożność w styczności ze środkami, które wytarzają gaz przy kontakcie z wodą. Wyłącznie profesjonaliści, specjalnie przeszkoleni w zakresie ich używania, mogą stosować takie środki.

Podczas stosowania środków granulowanych i przynęt należy:

• Zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu na obszarach dostępnych dla osób postronnych i zwierząt domowych.
• Na publicznie dostępnych obszarach umieścić odpowiednie znaki ostrzegawcze.
• Usunąć rozsypane przypadkowo granulki i przynęty zgodnie ze wskazówkami umieszczonymi na etykiecie, szczególnie w pomieszczeniach zamkniętych może dojść do wydzielania niebezpiecznych oparów.

Podczas zaprawianie nasion należy:

• Precyzyjnie kalibrować i konserwować zaprawiarki.
• Sprawdzić stosowane dawki (pokrycie nasion środkiem).
• Oznaczyć zaprawione nasiona.
• Upewnić się, że posiane nasiona podczas odpowiednio przykryte glebą.
• Zwrócić szczególną uwagę podczas czyszczenia siewnika i usuwania pyłowych pozostałości ze zbiorników lub worków na nasiona.
• Posprzątać lub zakopać rozsypane nasiona na polu.

Podczas zanurzenia i moczenia należy:

• Oznaczyć rośliny poddane zabiegowi.
• Usunąć zużyte roztwory do zanurzenia w sposób określony w etykiecie (nie wylewać ich do odpływów ani cieków wodnych).

Podczas podlewania należy:

• Wykalibrować sprzęt do aplikacji, aby zapewnić zastosowanie odpowiedniej dawki.
• Zapewnić potrzebny przepływ wody.
• Dopilnować, aby ciecz użytkowana nie wylewała się i nie niszczyła obszarów innych niż obszary docelowe.

Ryzyko zatrucia

Największe ryzyko absorpcji środka ochrony roślin i przez to narażenie na działanie substancji znajdujących się w środku występuje podczas pracy z koncentratem. Wymaganą ochronę podczas nalewania do opryskiwacza stężonego środka jest nałożenie maski ochronnej na twarz, kombinezonu, butów ochronnych i rękawic. Podczas opryskiwania dodatkowym zagrożeniem jest przenikanie środka przez system oddechowy. Należy szczegółowo przestrzegać instrukcji znajdujących się na etykietach, dotyczących stosowania odzieży ochronnej. Podczas dokonywania zabiegu może dojść do przenikania oparów środka do wnętrza kabiny, na co należy zwracać dodatkową uwagę.

Piotr Kaczmarek