Bezpieczeństwo i higiena pracy podczas stosowania
substancji chemicznych w gospodarstwach rolnych cz. I

Materiał ten poświęcony jest przybliżeniu rolnikom indywidualnym zagrożeń i problemów oraz metod ochrony przed zagrożeniami podczas stosowania substancji chemicznych w gospodarstwach. W dzisiejszych czasach trudno sobie wyobrazić gospodarstwo w którym nie stosuje się substancji chemicznych w postaci chociażby środków ochrony roślin, czy nawozów. W rolnictwie większość stosowanych substancji chemicznych służy ochronie roślin przed chorobami i szkodnikami. Stosujemy je przy nawożeniu i ochronie ziarna czy płodów rolnych. Należy zaznaczyć iż, ochrona roślin jest to szereg różnorodnych działań człowieka, mających na celu utrzymanie populacji patogenów (szkodników, sprawców chorób, chwastów) poniżej progów szkodliwości. W sposób bardzo skuteczny osiągamy to stosując tzw. metody chemiczne.

Metody chemiczne w ochronie roślin odgrywają bardzo ważną rolę w ochronie roślin przed chorobami i szkodnikami, rola tej metody wzrasta wraz z intensyfikacją produkcji danego gatunku rośliny uprawnej. Najważniejszym atutem tej metody jest doraźne i skuteczne działanie. Metody chemiczne stosujemy głównie przeciwko chorobom spowodowanym przez grzyby, w mniejszym stopniu przez bakterie. Nie możemy w sposób bezpośredni zwalczać chorób wirusowych i mykoplazmatycznych. Metody chemiczne zwalczania szkodników polegają na redukowaniu populacji szkodników lub przeciwdziałaniu uszkodzeniom roślin za pomocą substancji trujących, wabiących do określonych urządzeń lub odstraszających z danego rejonu. Zwalczanie chemiczne szkodników jest metodą bardzo skuteczna, tylko za pomocą pestycydów możemy gwałtownie ingerować w populację szkodnika i zmniejszyć jej liczebność.

Dobra praktyka ochrony roślin

Niewłaściwie zastosowane środki ochrony roślin mogą powodować uszkodzenia roślin, skażenia gleb, wód i powietrza oraz stwarzać zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Mając tego świadomość należy:

• Stosować tylko środki ochrony roślin dopuszczone do obrotu i stosowania zgodnie z przepisami o ochronie roślin lub przepisami o rolnictwie ekologicznym oraz przestrzegać warunków podczas ich stosowania, tak by wyeliminować lub ograniczyć do minimum negatywne skutki tych zabiegów.
• Środki ochrony roślin należy stosować wyłącznie do celów wskazanych na etykiecie - instrukcji stosowania i ściśle według podanych w niej zaleceń.
• Rolnicy są zobowiązani do prowadzenia ewidencji zabiegów wykonywanych przy użyciu środków ochrony roślin i przechowywania jej 5 lat przy korzystaniu z płatności w ramach ONW oraz przez 5 lat od zakończenia realizacji programu rolno-środowiskowego.
• Pozostali rolnicy - co najmniej dwa lata od dnia wykonania zabiegu. Ustawa o ochronie roślin nie określa formy prowadzenia rejestru.
• Zabiegi chemicznej ochrony roślin powinny wykonywać osoby posiadające aktualne zaświadczenie o przeszkoleniu w tym zakresie, zaświadczenie ze szkolenia zachowuje ważność przez 5 lat od dnia jego ukończenia.
• Zabiegi ochrony roślin powinny być wykonywane sprzętem sprawnym technicznie, co musi być potwierdzone badaniami przeprowadzonymi przez upoważnione jednostki wydania atestu. Badania sprawności opryskiwaczy powinny być przeprowadzane co trzy lata.
• Środki ochrony roślin na terenie otwartym należy stosować, jeżeli prędkość wiatru nie przekracza 3 m/s i miejsce stosowania środka ochrony roślin jest oddalone o co najmniej 5 m od dróg publicznych i o co najmniej 20 m od budynków mieszkalnych i zabudowań inwentarskich, pasiek0, upraw zielarskich, ogrodów działkowych, rezerwatów przyrody, wód powierzchniowych oraz od granicy wewnętrznego terenu ochrony strefy pośredniej źródeł i ujęć wód.
• Zabrania się zakładania w odległości mniejszej niż 20 m od ww. obiektów upraw, które wymagają intensywnego stosowania środków ochrony roślin.
• Rolnicy zobowiązani są do przestrzegania okresów karencji i prewencji podczas stosowania środków ochrony roślin.
• Przypominamy, że okres karencji to czas, który powinien upłynąć od dnia zastosowania środka ochrony roślin do dnia zbioru roślin lub produktów roślinnych przeznaczonych do konsumpcji.
• Natomiast okres prewencji to czas, po zastosowaniu środka ochrony roślin, w którym człowiek i zwierzęta nie powinny stykać się ani przebywać w pobliżu miejsc, także w obiektach, w których zastosowano środek ochrony roślin, zabrania się stosowania środków ochrony roślin niezgodnie z okresami prewencji dla pszczół.

Stosowanie preparatów w pomieszczeniach

W magazynach często spotykamy następujące szkodniki: Rozkruszek mączny, Rozpłaszczyk rdzawy, Spichrzel surynamski, Pustosz kradnik, Żywiak chlebowiec, Trojszczyk ulec, Mącznik młynarek, Strąkowiec fasolowiec, Strąkowiec bobowiec, Wołek zbożowiec, Wołek ryżowy, Mól ziarniak, Mklik mączny, Omacnica spichrzanka. Należy pamiętać iż, w magazynach możemy także mieć do czynienia z kilkoma gatunkami gryzoni.

Dezynfekcji magazynu lub pomieszczeń do uprawy roślin możemy dokonać na różne sposoby. W tunelach foliowych możemy użyć starej i sprawdzonej metody polegającej na spalaniu, a w zamkniętym obiekcie siarki wymieszanej z utleniaczem. Podobny efekt uzyskujemy poprzez opryskiwanie powierzchni folii. Dezynfekcja pomieszczeń magazynowych obejmuje najczęściej stosowanie środków chemicznych zaliczanych do toksycznych i bardzo toksycznych. W zwalczaniu szkodników magazynowych znajdują zastosowanie dwie grupy insektycydów: fumigacji i preparaty kontaktowe.

Fumiganty są związkami bardzo lotnymi o dużej prężności pary, działają one w formie gazowej. Zabiegi gazowania możemy wykonywać w pustych obiektach jak i obiektach załadowanych np. ziarnem. Takie zabiegi powinny wykonywać specjalistyczne ekipy.

Zamgławianie, zadymanie i opryskiwanie polega zwykle na stosowaniu preparatów mniej toksycznych i może być wykonywane we własnym zakresie. Wszelkie zabiegi należy wykonywać jak najszybciej poczynając od najdalszego punktu magazynu w kierunku wyjścia. Po zabiegu magazyn oznaczamy wyraźnie podajemy okres prewencji dla ludzi i zamykamy. Po kreślonym czasie wietrzymy i sprzątamy.

Deratyzacja pomieszczeń może być prowadzona przez wyspecjalizowane w tym zakresie ekipy lub prowadzona we własnym zakresie. Przy deratyzacji należy określić gatunki gryzoni z jakimi mamy do czynienia, poznać ich zwyczaje i drogi przemieszczania się. Preparaty należy wykładać na specjalnych tackach lub w specjalistycznych karmnikach.

Piotr Kaczmarek