Sprzedaż własnych produktów

W ostatnim czasie dużo mówi się o bezpośredniej sprzedaży wytwarzanych w gospodarstwie produktów, bez udziału pośredników i przejmowanej przez nich marży handlowej. Sam Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapowiedział, że jego resort będzie zachęcać rolników do wytwarzania i sprzedaży własnych produktów żywnościowych. Warto w tym miejscu podkreślić, że sprzedaż własnych produktów możliwa jest dwutorowo: w ramach sprzedaży bezpośredniej oraz w ramach działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (MOL).

Sprzedaż bezpośrednia to produkcja i handel małymi ilościami nieprzetworzonych produktów zwierzęcych, uzyskiwanych ze zwierząt wyhodowanych we własnym gospodarstwie. Produkty te mogą być oferowane w gospodarstwach, na targowiskach, w sklepach czy też dostarczane do restauracji.

Kwestie sprzedaży bezpośredniej reguluje Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 grudnia 2006 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej (Dz.U. z 2007 r., Nr 5, poz. 38). Wg tych przepisów wielkość produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego, wyprodukowanych we własnym gospodarstwie, przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej, wynosi:

• do 50 sztuk tygodniowo - dla tuszek indyków lub gęsi,
• do 200 sztuk tygodniowo - dla tuszek innych gatunków drobiu, niż wymienione w pkt. 1,
• do 100 sztuk tygodniowo - dla tuszek zajęczaków,
• do 1.000 litrów tygodniowo - dla mleka surowego,
• do 500 litrów tygodniowo - dla surowej śmietany,
• od 350 do 2.450 sztuk tygodniowo - dla jaj konsumpcyjnych.

Oprócz sprzedaży bezpośredniej, obowiązujące przepisy dopuszczają, by rolnik w swoim gospodarstwie mógł produkować i sprzedawać niewielkie ilości żywności, takiej jak ser czy kiełbasa, w ramach tzw. działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej. Kwestie te reguluje Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków uznania działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej (Dz.U. z 2007 r., Nr 5, poz. 36).

Działalność marginalna, lokalna i ograniczona zajmuje się przetwórstwem i sprzedażą produktów pochodzenia zwierzęcego. W odróżnieniu od sprzedaży bezpośredniej nie ma tu obowiązku ograniczania działalności do produktów pozyskanych tylko z własnego gospodarstwa. Ponadto produkcja obejmuje produkty pochodzenia zwierzęcego również przetworzone, w przeciwieństwie do sprzedaży bezpośredniej, gdzie działalność ogranicza się do produktów nieprzetworzonych, bądź przetworzonych w niewielkim stopniu. Przykładowo: sprzedaż surowego mleka i surowej śmietany to sprzedaż bezpośrednia, natomiast sprzedaż wytworzonego z nich sera bądź masła to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona. Sprzedaż tuszek drobiowych to sprzedaż bezpośrednia, jednak rozbiór tych tuszek i sprzedaż elementów to już działalność marginalna, lokalna i ograniczona. Ponadto działalność marginalna, lokalna i ograniczona obejmuje również rozbiór i sprzedaż świeżego mięsa wołowego, wieprzowego, baraniego, koziego, końskiego, drobiowego, zajęczaków, zwierząt łownych, zwierząt dzikich utrzymywanych przez człowieka, produkcję i sprzedaż mięsa mielonego, surowych wyrobów i produktów mięsnych, w tym gotowych posiłków (potraw) wyprodukowanych z mięsa. Sprzedaż bezpośrednia ogranicza się zaś do uboju drobiu i sprzedaży tuszek drobiowych, uboju zajęczaków i sprzedaży tuszek zajęczaków, sprzedaży tusz grubej zwierzyny łownej nieoskórowanej lub tuszek drobnej zwierzyny łownej niewypatroszonej.

Wspomniane wyżej rozporządzenie MRiRW, reguluje również wielkość produkcji i zasięg terytorialny działalności MOL. Działalność uznaje się za marginalną, lokalną i ograniczoną, jeżeli wielkość produkcji nie przekracza dla:

• rozbioru mięsa wołowego, wieprzowego, baraniego, koziego, końskiego lub produkowanych z tego mięsa surowych wyrobów mięsnych lub mięsa mielonego - 3,5 tony tygodniowo,
• rozbioru mięsa drobiowego lub zajęczaków lub produkowanych z tego mięsa surowych wyrobów mięsnych lub mięsa mielonego - 1,5 tony tygodniowo,
• produktów mięsnych - 4,5 tony tygodniowo,
• rozbioru mięsa zwierząt dzikich utrzymywanych przez człowieka - 0,8 tony miesięcznie,
• rozbioru mięsa pozyskanego ze zwierząt łownych, odstrzelonych zgodnie z przepisami prawa łowieckiego, w ramach rocznego planu łowieckiego, w ilości nieprzekraczającej 30% liczby zwierząt łownych zaplanowanych do odstrzału w obwodzie łowieckim,
• produktów rybołówstwa - 0,5 tony tygodniowo,
• produktów mlecznych - 1 tony tygodniowo.

Ograniczenia terytorialne dotyczą rynku lokalnego, to znaczy, że miejsca produkcji lub miejsca sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego znajdują się na obszarze jednego województwa lub na obszarze sąsiadujących z nim województw. Ponadto sprzedaż następuje bezpośrednio konsumentowi końcowemu, a dostawy produktów do innych zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta końcowego nie przekraczają wagowo 30% ogólnej wielkości produkcji.

Świeże mięso przeznaczone do rozbioru lub produkcji surowych wyrobów mięsnych powinno być pozyskane ze zwierząt poddanych ubojowi w rzeźni, w szczególności wołowe, wieprzowe, baranie, kozie oraz końskie. W pozostałych przypadkach rozporządzenie dopuszcza ubój w gospodarstwie, po spełnieniu wymogów stawianych w rozporządzeniach WE 852/2004, 853/2004 i 854/2004.

Warunkiem prowadzenia działalności marginalnej, lokalnej i ograniczonej, jest powiadomienie powiatowego lekarza weterynarii właściwego ze względu na miejsce planowanej produkcji, o zakresie i wielkości produkcji oraz rodzaju produktów pochodzenia zwierzęcego, które mają być produkowane w zakładzie, w terminie co najmniej na 30 dni przed dniem rozpoczęcia prowadzenia tej działalności.

Zdaniem specjalistów produkcja żywności w gospodarstwie nie zagrozi firmom przetwórczym, gdyż jej skala będzie niewielka. Będzie się ona odbywała w ramach sprzedaży bezpośredniej oraz sprzedaży marginalnej, lokalnej i ograniczonej. Warunkiem jej rozpoczęcia jest spełnianie określonych wymogów weterynaryjno-sanitarnych, a także wpisanie działalności do rejestru prowadzonego przez powiatowego lekarza weterynarii. Produkcja i sprzedaż żywności w gospodarstwie może natomiast stanowić ciekawą alternatywę działalności dla wielu gospodarstw niskotowarowych i dla ludzi z pomysłem.

Grzegorz Wysocki