KRUS przypomina

Nawiązując do artykułów zamieszczonych w numerze 2 i 3 tegorocznego "Siewcy" przypomnijmy, że w roku ubiegłym do jednostek organizacyjnych Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zgłoszono łącznie 26.943 wypadki przy pracy rolniczej, z czego na terenie woj. wielkopolskiego miało miejsce 2887.

Na przestrzeni ostatnich lat utrzymuje się tendencja, że ok. 75% liczby wszystkich wypadków w rolnictwie obejmują trzy kategorie zdarzeń: upadki osób (opisane w nr 3 "Siewcy"), uderzenia, pochwycenia przez ruchome części maszyn i urządzeń oraz uderzenia, przygniecenia i pogryzienia przez zwierzęta.

Występowaniu wypadków z grupy "uderzenia i pochwycenia przez ruchome części maszyn i urządzeń" sprzyja trudna sytuacja ekonomiczna wielu gospodarstw. Poza zużytymi maszynami "fabrycznymi", rolnicy eksploatują tysiące maszyn i urządzeń własnej produkcji, z reguły bez zabezpieczeń ruchomych części, a wykonane własnoręcznie osłony nie zawsze chronią przed wypadkiem (nie są wykonane fachowo). Na stan techniczny nakładają się błędy użytkowników, jak manipulowanie przy maszynach będących w ruchu (często wynikający z pośpiechu), popychanie materiału bezpośrednio rękami, używanie zbyt luźnych ubrań, brak rozwagi i umiejętności obsługi (np. elektronarzędzi ręcznych). Częstą przyczyną wypadków jest niewłaściwe wykonywanie czynności, m.in.: manipulowanie w pobliżu wirujących elementów, naprawa, regulacja sprzętu przy włączonym napędzie oraz brak odpowiedniej koncentracji na wykonywanej czynności i rutyna.

W części przypadków pracujących mogłyby przed urazami uchronić proste ochrony osobiste, jak rękawice i okulary ochronne. Niestety ich używanie jest bardzo rzadkie. Od wielu lat dużym problemem jest zagrożenie bezpieczeństwa przy gospodarczej obróbce drewna na pilarkach domowej konstrukcji i wykonania. Pilarki tarczowe są powszechnie stosowane w gospodarstwach, ułatwiają przygotowanie drewna na opał i wykonanie różnorodnych prac związanych z przecinaniem drewna. Często używane są też do czynności, do których nie są przystosowane, np. do przecinania kłód na deski.

Oto przykłady zdarzeń wypadkowych, odnotowane w rejestrach KRUS:

• Mężczyzna przecinał na pilarce stołowej okrąglaki na klocki. W trakcie tej czynności nie zdołał równo pchnąć materiału. Nastąpiło zakleszczenie piły, obrót okrąglaka, dotknięcie piły dłonią. Poszkodowany nawet nie poczuł obcięcia 4 palców - pilarka nie miała urządzenia do cięcia poprzecznego.
• Poszkodowany podczas przecinania drewna na pilarce własnej konstrukcji, bez osłon i klina rozszczepiającego, został uderzony w żebra odrzynkiem drewna, pochwyconym przez zęby tylnej części piły i przerzuconym na poszkodowanego.

Jakie zatem urządzenia ochronne powinna mieć pilarka stołowa? Przypomnijmy najważniejsze elementy budowy bezpiecznej pilarki tarczowej:

• dwie osłony tarczy - nad i pod stołem (osłona górna powinna mieć możliwość regulacji, w zależności od wielkości tarczy piły i grubości przecinanego materiału),
• osłony napędu (pasków klinowych lub pasa płaskiego, kół pasowych),
• klin rozszczepiający za tarczą piły (odległość wewnętrznej krawędzi klina od zębów piły powinna wynosić od 3 do 8 mm, wierzchołek klina powinien znajdować się od 2 do 5 mm poniżej wierzchołka tarczy piły, jeśli osłona nie jest zamocowana na klinie, klin powinien być grubszy od tarczy, ale cieńszy od szerokości rozwarcia zębów),
• pilarka do cięcia drewna opałowego powinna mieć także urządzenie podające materiał, np. kosz (kozioł) wahadłowy lub sanki z prowadnicami; urządzenie podające musi mieć uchwyty przytrzymujące przecinane drewno,
• wyłącznik napędu w zasięgu ręki.

Piła tarczowa produkcji gospodarczej. Nie posiada osłony elementów napędowych,
brak osłony górnej i dolnej tarczy piły, brak klina rozszczepiającego, tarcza piły nie jest kompletna.

Pamiętajmy, że praca na każdej pilarce jest niebezpieczna! Bądźmy ostrożni i uważni - oto najważniejsze zasady bezpiecznej pracy z pilarkami tarczowymi:

• pilarkę ustaw na równym, twardym podłożu i zabezpiecz przed przesuwaniem,
• przed uruchomieniem pilarki sprawdź stan i ustawienie urządzeń ochronnych,
• dobierz piłę do przecinanego materiału,
• nie używaj pił uszkodzonych i odkształconych, sprawdź, czy tarcza piły "nie bije",
• ustaw osłonę tarczy i klin we właściwej pozycji,
• do przecinania długich, wiotkich elementów używaj podpór lub stołów przedłużanych,
• nigdy nie popychaj drewna brzuchem!
• w trakcie przesuwania drewna nie stój na linii możliwego odrzutu, ale lekko z boku,
• nie zbliżaj palców do tarczy piły; do popychania materiału - szczególnie drobnych elementów i w końcowej fazie cięcia - stosuj popychacz (można go wykonać samodzielnie np. z twardego, liściastego drewna),
• nie ubieraj na siebie zbyt luźnej odzieży (rękawy przy nadgarstkach powinny być opięte lub zawinięte powyżej łokci; noś nakrycie głowy,
• zakładaj ochronniki słuchu i okulary ochronne,
• nie hamuj tarczy piły drewnem,
• nigdy nie usuwaj odpadów drewna ze stołu rękami; nie usuwaj odpadów, gdy pracuje tarcza piły,
• dbaj o porządek wokół pilarki; nagromadzone odpadki utrudniają poruszanie się i powodują potknięcia i upadki,
• po zakończonej pracy sprawdzaj, czy odłączyłeś zasilanie.

Problemem pozostaje także użytkowanie wałów przegubowo-teleskopowych (służących do napędu maszyn sprzężonych z ciągnikiem) bez lub ze zniszczonymi osłonami. Jednostki organizacyjne Kasy prowadzą, wspólnie z producentami osłon, akcje wymiany osłon wałów przegubowo-teleskopowych. Rolnicy ponoszą połowę kosztów zakupu nowej osłony, Kasa reguluje z producentem pozostałą kwotę odpłatności. Przy okazji takich akcji prowadzone są nieodpłatne szkolenia na temat prawidłowej wymiany i eksploatacji osłon wałów przekaźników mocy.

Oto kolejne przykłady zdarzeń wypadkowych, odnotowane w rejestrach KRUS:

• Rolnik poniósł śmierć na miejscu po pochwyceniu odzieży przez nieosłonięty wał napędzający kombajn buraczany. Pracująca na tym samym polu żona znalazła poturbowane ciało męża, gdy zaniepokoiły ją stojące ale uruchomione ciągnik i kombajn.
• Mężczyzna po uruchomieniu ciągnika i wałka napędzającego rozrzutnik wyszedł z kabiny, aby sprawdzić, czy wszystko działa. Pochylił się nad pracującym, nieosłoniętym wałkiem, został pochwycony za poły bluzy i nawinięty na wał, ponosząc śmierć na miejscu.

Podczas eksploatacji sprzętu napędzanego wałkami przekazu mocy pamiętaj, że:

• każdy wał powinien być osłonięty na całej swej długości, posiadać nieuszkodzoną osłonę oraz łańcuszki zabezpieczające ją przed obracaniem się,
• używając wału w osłonie półkrytej, zarówno ciągnik, jak i maszyna rolnicza muszą mieć zamontowane dodatkowe osłony (daszki),
• wyposażenie wału w sprzęgło bezpieczeństwa zwiększa bezpieczeństwo pracy i zmniejsza ryzyko uszkodzenia wału lub maszyny.

Prawidłowa, kompletna osłona wałka przekazu mocy, posiada łańcuszki, które po zamocowaniu zapobiegają rotacji osłony. Maszyna dodatkowo posiada stałą osłonę w formie klosza.

Podczas doboru i eksploatacji wału należy stosować następujące zasady:

• dobierając wał należy uwzględnić jego podstawowe parametry takie jak: moc, wynikającą z zapotrzebowania maszyny oraz długość,
• przed zamontowaniem wału należy wykonać czynności przewidziane w instrukcji obsługi (ze szczególnym uwzględnieniem smarowania ruchomych elementów),
• podczas łączenia wału z ciągnikiem i maszyną napęd wału odbioru mocy i silnik ciągnika muszą być bezwzględnie wyłączone,
• po zamontowaniu wału należy sprawdzić prawidłowość jego osadzenia poprzez próbę ściągnięcia z wału odbioru mocy silnika i z wału przyjęcia mocy maszyny,
• aby zapobiec obracaniu się osłony, należy łańcuszki zabezpieczające przyczepić do nieruchomej części ciągnika i nieruchomej części maszyny,
• podczas pracy nie należy wykonywać ostrych skrętów ciągnikiem, aby nie uszkodzi wału lub osłony.

Przystępując do pracy z maszynami napędzanymi przez wały przegubowo-teleskopowe musisz pamiętać o następujących zasadach:

• ubieraj odzież obcisłą, przylegającą do ciała,
• długie włosy zepnij lub zabezpiecz nakryciem głowy bez zwisających końców (np. czapka),
• nie używaj rękawic, bo mogą być łatwo pochwycone.

Chociaż Kasa już od dawna przestrzega rolników przed wypadkami przy sadzarkach do ziemniaków i siewnikach zbożowych, nadal niektórzy z nich nakazują członkom rodziny, w tym dzieciom, przebywać na pomostach tych maszyn i kontrolować ich pracę, co kończy się urazami i utratą palców i dłoni. Oto przykład:
11-letni syn rolnika "pomagał" w sadzeniu ziemniaków. Stojąc na podeście sadzarki kontrolował jej pracę, by w razie potrzeby nakładać lub zgarniać ręką ziemniaki z czerpaków. Po kilku godzinach takiej pracy nie cofnął ręki na czas i przesuwający się czerpak docisnął jego rękę do metalowej obudowy, powodując obcięcie dwóch palców oraz rany szarpane pozostałych palców prawej ręki.

Podczas prac z sadzarkami niezbędne jest stosowanie się do poniższych zasad:

• łącząc sadzarkę z ciągnikiem nie należy korzystać z pomocy innych osób, należy cofnąć ciągnik do stojącej sadzarki, unieruchomić silnik ciągnika - w razie potrzeby zaciągnąć ręczny hamulec, połączyć sadzarkę z układem zawieszenia narzędzi ciągnika,
• zabezpieczając połączenie zawleczkami sprężystymi, nie dopuść, aby w czasie cofania ciągnika ktokolwiek przebywał między ciągnikiem a sadzarką,
• jadąc ciągnikiem z zawieszoną sadzarką należy pamiętać, że na nierównościach terenu maszyna balansuje; w wąskich garażach, bramach, przy mijaniu osób może dojść do ich zaczepienia, przygniecenia, zmiażdżenia; na zawieszonej sadzarce nie wolno przewozić osób!
• wybierając do sadzenia odpowiednie ziemniaki unikniesz niedopuszczalnego korygowania pracy sadzarki przez osobę stojącą na podeście; sadzarki czerpakowe są maszynami bezobsługowymi - nie dopuszcza się, aby w czasie sadzenia ktoś stał na podeście i uzupełniał braki lub zgarniał z czerpaków nadmiar ziemniaków!

Pamiętaj, że jeśli już dojdzie do wypadku podczas prac związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, należy ten fakt niezwłocznie zgłosić do najbliższej jednostki KRUS.

OR KRUS w Poznaniu