Jabłoniowy szlak - inicjatywa na rzecz ochrony zadrzewień śródpolnych,
alei i tradycyjnych sadów

Projekt "Jabłoniowy szlak - inicjatywa na rzecz ochrony zadrzewień śródpolnych, alei i tradycyjnych sadów" jest realizowany przez Stowarzyszenie Walor od 1.07.2009 do 30.06.2010 r. na terenie powiatu międzychodzkiego. Projekt ma charakter edukacyjny i powstał w odpowiedzi na problem zanikania zadrzewień, alei przydrożnych i tradycyjnych sadów stanowiących o unikatowym charakterze krajobrazu rolniczego Sierakowskiego Parku Krajobrazowego i sąsiadujących z nim gmin.

Projekt "Jabłoniowy szlak ..." jest realizowany dzięki wsparciu udzielonemu przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego, a także ze środków budżetu Rzeczpospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych. Wkład finansowy do budżetu projektu wniósł także Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego. Fundatorem nagród w konkursach jest Starostwo Powiatowe w Międzychodzie.

Inicjatywa ta, ma na celu przede wszystkim zwrócenie uwagi społeczności wiejskiej na potrzebę ochrony zadrzewień i tradycyjnych sadów, jako elementów krajobrazu służących zachowaniu zrównoważonego środowiska. Ponadto stwarza możliwość zaangażowania i działania obywatelskiego na rzecz aktywnej ochrony zadrzewień i starych odmian drzew owocowych.

Istotnym elementem projektu jest również promocja partnerstwa między organizacją pozarządową Walor, brytyjskim stowarzyszeniem The Tree Council, Zespołem Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego, a władzami gmin: Chrzypsko Wielkie, Kwilcz, Sieraków i Międzychód oraz szkołami rolniczymi: Zespołem Szkół nr 3 w Międzychodzie im. prof. dr F. Cieszkowskiego-Dembińskiego oraz Zespołem Szkół im. prof. M. Siły-Nowickiego w Sierakowie.

Oprócz działań takich jak konferencje, szkolenia i publikacje skierowanych do rolników, w projekcie zaplanowano szereg wydarzeń, które stwarzają możliwość zaangażowania młodzieży w tematykę ochrony zadrzewień. Młodzież ze szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych zapraszamy do uczestnictwa w dwóch konkursach: fotograficznym i w konkursie na najlepszą prezentację multimedialną. Zasady konkursów dostępne są na stronie: www.jabłoniowy-szlak.pl (zakładka: Działania). Na zwycięzców czekają atrakcyjne nagrody.

W wybranych szkołach średnich odbywają się zajęcia, na których młodzież ma okazję dowiedzieć się o funkcjach jakie pełnią zadrzewienia oraz tradycyjne sady w naszym krajobrazie oraz zapoznać się z wieloma interesującymi faktami na temat ptaków, które możemy zaobserwować w krajobrazie rolniczym.

Dzięki pomocy młodzieży i nauczycieli ze szkół partnerskich, w alejach w okolicy Chalina posadziliśmy 150 jabłoni i 40 czereśni. Drzewa jabłoni reprezentują 15 tradycyjnych odmian zaszczepionych na silnie rosnących siewkach Antonówki Zwykłej. Uzupełnione aleje owocowe, opisane na tablicy informacyjnej oraz w ulotce, będą stanowiły ścieżkę dydaktyczną pt. "Jabłoniowy szlak". Mamy nadzieję, że posadzone drzewa będą służyć swym pięknem i aromatem owoców nie tylko nam, ale i przyszłym pokoleniom.

Dzięki aktywnemu udziałowi młodzieży ze szkół rolniczych uczestniczących w projekcie, założyliśmy również Ekspozycję Starych Odmian Drzew Owocowych na terenie Ośrodka Edukacji Przyrodniczej w Chalinie, która składa się z kolekcji i szkółki. Szkółkę stanowią podkładki jabłoni, gruszy i śliwy, które po zaszczepieniu będą wykorzystywane jako materiał do nauki szczepienia oraz do uzupełnień pobliskich alei. Kolekcja około 100 drzew, zaszczepionych wiosną br. będzie reprezentowała 50 tradycyjnych odmian zgromadzonych w czasie inwentaryzacji oraz przyniesionych przez uczestników jesiennych szkoleń.

W pierwszej połowie lutego zapraszamy rolników oraz inne zainteresowane osoby na szkolenia, które odbędą się w gminach partnerskich projektu: dn. 04.02.10 w Kwilczu, dn. 05.02.10 w Międzychodzie, dn. 11.02.10 w Sierakowie oraz dn. 12.02.10 w Chrzypsku Wielkim, rozpoczęcie poszczególnych szkoleń planowane jest na godzinę 10.00. Dnia 11.02.10, o godz. 17.00 w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej w Chalinie odbędzie się dodatkowe szkolenie, na które zapraszamy organizacje pozarządowe z terenu powiatu międzychodzkiego, jak również zainteresowanych rolników. Swój udział zapowiedziała m.in. Wielkopolska Izba Rolnicza. Szczegółowe programy szkoleń są dostępne w sołectwach, w urzędach gmin oraz na stronie projektu: www. jabłoniowy-szlak.pl

Na szkoleniach tych będzie można dowiedzieć się między innymi jakie możliwości daje Pakiet 6.4. Sady tradycyjne (Program Rolnośrodowiskowy). Ponadto w jaki sposób zadrzewienia korzystnie wpływają na uprawy rolne i cały krajobraz oraz jak należy dobierać gatunki drzew i krzewów do zadrzewień i jak je pielęgnować. W końcu marca zapraszamy rolników oraz inne zainteresowane osoby na dwa szkolenia, które odbędą się w Ośrodku Edukacji Przyrodniczej w Chalinie. Ekspert z Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach pan Grzegorz Hodun wytłumaczy, dlaczego zachowanie starych odmian i tradycyjnych sadów jest tak ważne i jakie odmiany mamy w naszych sadach i alejach. Ponadto w trakcie pokazu praktycznego w ekspozycji dowiemy się jak się szczepi drzewa starych odmian owocowych oraz w jaki sposób pielęgnujemy tradycyjny sad. Informacja o dokładnych terminach i programach szkoleń będą dostępne w sołectwach, urzędach gmin oraz na stronie projektu: www. jabłoniowy-szlak.pl

W maju zapraszamy rolników do Chalina na Majówki Dendrologiczne, a w czerwcu przygotujemy dla młodzieży wycieczki Na jabłoniowym szlaku. W ich trakcie odbędą się zajęcia terenowe poświęcone rozpoznawaniu gatunków drzew i krzewów oraz omówieniu roli zadrzewień w krajobrazie rolniczym, zasadom doboru gatunków i sadzenia. Organizujemy dojazd i poczęstunek. Wszystkie spotkania mają charakter nieodpłatny. Liczba miejsc ograniczona - prosimy o wcześniejszy kontakt celem dokonania rezerwacji.

Edukacja, tworzenie lokalnych kolekcji odmian oraz sadzenie nowych drzew to działania, które są konieczne żeby spowolnić postępującą degradację starych sadów i alei owocowych. Tylko w ten sposób możemy zachować dawne odmiany dla przyszłych pokoleń. Ochrona wszystkich zadrzewień, w tym alei i zadrzewień śródpolnych ma natomiast istotne znaczenie dla zachowania równowagi i specyfiki całego krajobrazu rolniczego. Jedną z ważniejszych kwestii jest uświadomienie społecznościom i decydentom, że większość obecnych zadrzewień, składa się z drzew dojrzałych, a nawet starych. Oznacza to, że jeżeli nie będziemy sadzić na większą skalę nowych zadrzewień to za około 30 lat nasz krajobraz będzie wyglądał zupełnie inaczej, niestety znacznie ubożej, mniej atrakcyjnie, a gleby uprawne niechronione przez zadrzewienia będą bardziej podatne na zagrożenia np. erozję wietrzną. Zabraknie również siedlisk dla roślin i zwierząt, co będzie skutkowało spadkiem różnorodności biologicznej.

Maria Szyszkiewicz-Golis
Artur Golis