Aktualnie sprawy związane ze stosowaniem środków ochrony roślin uregulowane są w ustawie z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz. U. z 2013 r., poz. 455), która weszła w życie w dniu 27 kwietnia 2013 r.
Ważną zmianą, związaną ze stosowaniem środków ochrony roślin, będzie wejście z dniem 1 stycznia 2014 r. obowiązku ich stosowania zgodnie z zasadami integrowanej ochrony roślin. Wymagania integrowanej ochrony roślin określił w drodze rozporządzenia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. z 2013, poz. 505). Głównym założeniem tego systemu jest ograniczenie stosowania chemicznej ochrony do niezbędnego minimum.
Rozporządzenie zakłada, że w celu ochrony roślin przed organizmami szkodliwymi w pierwszej kolejności należy stosować metody niechemiczne, takie jak:
Natomiast jeżeli przeprowadzenie zabiegu z użyciem środka ochrony roślin będzie niezbędne należy tak dobrać preparat aby zminimalizować negatywy wpływ zabiegu na owady zapylające i naturalnych wrogów organizmów szkodliwych.
Przy doborze preparatów należy także zwrócić uwagę na przemienne stosowanie środków o różnym składzie. Jednym z wymogów integrowanej ochrony roślin jest ograniczanie liczby zabiegów i ilości stosowanych środków ochrony roślin. Jednak należy pamiętać, że stosując środki ochrony roślin w dawkach zredukowanych lub łącząc różne agrochemikalia, które nie są ujęte w etykiecie, odpowiedzialność za rezultat spoczywa na stosującym. Przy obniżaniu dawek trzeba brać także pod uwagę to, że stosowanie dawek obniżonych może prowadzić do wykształcenia odporności agrofagów na środki ochrony roślin. W związku z tym decyzje o zastosowaniu środka ochrony roślin w dawce niższej od podanej w etykiecie, muszą być podejmowane z ostrożnością, w oparciu o wiedzę, doświadczenie i obserwacje lub profesjonalne doradztwo. W tym miejscu należy podkreślić, że już od 26 listopada 2013 r. usługi doradcze dotyczące metod ochrony roślin w zakresie realizacji wymagań integrowanej ochrony roślin oraz stosowania środków ochrony roślin, w tym wykonywane w ramach działalności marketingowej, będą mogły być świadczone tylko przez osoby, które ukończyły szkolenie w zakresie doradztwa dotyczącego środków ochrony roślin.
Zgodnie z zasadami integrowanej ochrony, w pierwszej kolejności przy zwalczaniu agrofagów należy uwzględnić metody agrotechniczne, biologiczne i fizyczne, a zabiegi chemiczne powinny być wykonywane na podstawie monitoringu występowania organizmów szkodliwych i ograniczone do niezbędnego minimum. Systemy wspomagania podejmowania decyzji w ochronie roślin prowadzone są między innymi przez:
Na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi opracowywane są metodyki integrowanej ochrony roślin dla poszczególnych upraw. Wskazują one jeden ze sposobów wdrożenia ogólnych wymagań integrowanej ochrony roślin. Metodyki integrowanej ochrony roślin są sukcesywnie zamieszczane i aktualizowane na stronie internetowej MRiRW.
Obowiązek stosowania integrowanej ochrony roślin będzie dotyczył nie tylko rolników ale również innych profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin. Stosować środki ochrony roślin zgodnie z wymogami integrowanej ochrony roślin będą musieli wszyscy, którzy stosują środki ochrony roślin w ramach działalności gospodarczej lub zawodowej.
Profesjonalni użytkownicy środków ochrony roślin, posiadacze gruntów lub obiektów, będą zobowiązani do wskazania sposobu realizacji wymagań integrowanej ochrony roślin poprzez podanie co najmniej przyczyny użycia środka ochrony. Uzasadnienie zastosowania chemicznej ochrony roślin należy odnotować w dokumentacji dotyczącej stosowanych środków ochrony roślin.
Zbieżność założeń zasad integrowanej ochrony roślin z systemem integrowanej produkcji pozwala stwierdzić, że wdrożenie w gospodarstwie systemu integrowanej produkcji roślin zagwarantuje wypełnienie wymogu wprowadzenia zasad integrowanej ochrony roślin. System integrowanej produkcji (IP) został wdrożony w Polsce w 2004 r., a decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od 2007 r. integrowana produkcja jest uznawana za krajowy system jakości żywności. Produkcja w ramach sytemu IP podlega certyfikacji. Certyfikat IP jest poświadczeniem, że płody rolne zostały wyprodukowane w oparciu o metodyki zatwierdzane przez głównego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa, a proces ich produkcji był nadzorowany. Gwarantuje to, że płody rolne wyprodukowane w systemie IP są bezpieczne - nie zawierają pozostałości środków ochrony roślin, metali ciężkich, azotanów i innych pierwiastków oraz substancji szkodliwych w ilościach przekraczających najwyższe dopuszczalne normy. Istnieje możliwość refundacji części poniesionych kosztów związanych z uczestnictwem w systemie IP w ramach działań Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW). Wszelkie informacje dotyczące wsparcia finansowego w ramach PROW można uzyskać w oddziałach regionalnych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Centrali Agencji Rynku Rolnego oraz w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Obecnie nadzoruje oraz wydaje certyfikaty IP wojewódzki inspektor ochrony roślin i nasiennictwa. Ustawa o środkach ochrony roślin wprowadzi w tym zakresie zmiany. Od 1 stycznia 2014 r. działalność taką będą mogły prowadzić podmioty certyfikujące upoważnione przez wojewódzkiego inspektora ochrony roślin i nasiennictwa. W zakresie certyfikacji w integrowanej produkcji roślin będą również upoważniane wojewódzkie inspektoraty.
Szczegółowe informacje na temat przystąpienia i uczestnictwa w systemie IP można uzyskać w oddziałach PIORiN.
Biorąc pod uwagę powyższe można stwierdzić, że w wielu gospodarstwach rolnych środki ochrony roślin od lat stosowane są według zasad integrowanej ochrony roślin, a zmiana będzie polegała przede wszystkim na wykazaniu w dokumentacji, że tak właśnie jest. Na pewno zmiany odczują osoby nie związane z rolnictwem a stosujące środki w toku swojej działalności, dla których są to faktycznie nowe obowiązki.
mgr inż. Katarzyna Zakrocka, mgr inż. Adam Błochowiak
WIORiN w Poznaniu, ul. Grunwaldzka 250B, 60-166 Poznań,
k.zakrocka@poznan.piorin.gov.pl