Realizując wniosek Rady Powiatowej Wielkopolskiej Izby Rolniczej w Pile, prezes Piotr Walkowski wystosował pismo do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Marka Sawickiego, proponując uzależnienie zarówno płatności uzupełniających tzw. zwierzęcych, jak i niektórych programów rolnośrodowiskowych od obsady zwierząt na jednostkę powierzchni. Wniosek miał na celu stworzenie mechanizmu, który ograniczyłby dostęp do tych dopłat osobom, które nie prowadząc chowu zwierząt, czerpią z tych dopłat takie same korzyści, jak rolnicy, którzy chów prowadzą.
Poniżej zamieszczamy odpowiedź resortu w tej sprawie.
Pan Piotr Walkowski
Prezes
Wielkopolskiej Izby Rolnizcej
Odnośnie przepisów w zakresie finansowania programu rolnośrodowiskowego informuję, iż w czerwcu br. Komisja Europejska zatwierdziła zmiany w zakresie programu rolnośrodowiskowego w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 do których należy między innymi powiązanie trwałych użytków zielonych (TUZ) w rolnictwie ekologicznym z utrzymaniem obsady zwierząt (bydło, konie, kozy i owce) na poziomie minimum 0,3 DJP/ha. Zmiana ta zostanie wprowadzona do najbliższejnowelizacji rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. Nr 33, póz. 262 z póz. .zm.). Powyższa zmiana wynika z faktu, iż Pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne związany jest z produkcją ekologiczną, a więc nastawiony jest na plon. Inne pakiety programu rolnośrodowiskowego związane z TUZ (Pakiet 3., 4., 5.) nie są tak ściśle powiązane z produkcją i ich celem jest przede wszystkim utrzymanie właściwego stanu siedlisk przyrodniczych wraz z ich różnorodnością biologiczną. Cel ten osiągnąć można zarówno poprzez wypas jak i koszenie. Pozostałe pakiety nie są powiązane z TUZ, a więc brak jest zasadności wprowadzenia dla nich obowiązku utrzymywania obsady zwierząt.
W kwestii przepisów dotyczących płatności bezpośrednich informuję, iż zgodnie z reformą Wspólnej Polityki Rolnej uchwaloną w czerwcu 2003 r. płatności bezpośrednie w Unii Europejskiej są oddzielone od produkcji rolnej, ponieważ ich nadrzędnym celem jest wsparcie dochodów rolniczych, a nie powodowanie zachęt do zwiększania produkcji. Dzięki temu rolnicy dostosowują swoją produkcję do faktycznego zapotrzebowania rynku i swoich przewag konkurencyjnych, a nie kierują się wysokością płatności bezpośrednich. Wypłata wsparcia nie jest zatem powiązana z obowiązkiem prowadzenia określonej produkcji rolnej, a jej wysokość została określona na podstawie danych historycznych z okresu referencyjnego. W państwach UE-15 jako okres historyczny przyjęto lata 2000-2002. W praktyce oznacza to, że rolnicy we Wspólnocie otrzymują określoną kwotę płatności w przeliczeniu na gospodarstwo lub hektar użytków rolnych niezależnie od tego, co uprawiają lub produkują w roku bieżącym.
Przyjęty w Polsce w 2004 r. uproszczony system płatności bezpośrednich (ang. Single Area Payment Scheme - SAPS) powodował, iż niektóre kierunki produkcji uzyskiwałyby istotnie niższe wsparcie niż w systemie stosowanym w krajach UE-15, dlatego też postanowiono o wprowadzeniu, stosownie do art. 132 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej (...), dodatkowego dofinansowania z budżetu krajowego.
Krajowe uzupełniające płatności bezpośrednie stosowane są w Polsce w odniesieniu do następujących sektorów: tytoń, skrobia ziemniaczana, chmiel, TUZ (w ramach płatności zwierzęcych) oraz Sektor I - tzw. grupa upraw podstawowych, do której należą m. in. orzechy włoskie i leszczyna oraz susz paszowy. Płatnościami uzupełniającymi objęto zatem te sektory, które są wspierane w krajach UE-15. Pozostawienie rolników funkcjonujących na tych rynkach jedynie z podstawowym wsparciem w postaci Jednolitej Płatności Obszarowej skutkowałoby istotnym pogorszeniem ich konkurencyjności w stosunku do producentów z krajów UE-15.
Szczegółowe zasady przyznawania płatności zwierzęcej oraz rodzaje roślin objętych płatnością uzupełniającą w Sektorze I zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 40, póz. 326). Zgodnie z cytowanym rozporządzeniem, począwszy od 2009 r. płatność do powierzchni upraw orzechów przysługuje w przypadku, gdy liczba drzew orzechowych lub sadzonek tych drzew na hektar gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności jest nie mniejsza niż: 200 w przypadku leszczyny i 75 - w przypadku orzecha włoskiego.
Jednocześnie należy zauważyć, że stosowana w Polsce płatność zwierzęca jest zgodna z polityką realizowaną w Unii Europejskiej, polegającą na tym, że płatności nie są powiązane z bieżącą produkcją, a jedynie z produkcją w okresie referencyjnym. W obecnie funkcjonującym mechanizmie płatność zwierzęca jest przyznawana tym rolnikom, którzy spełniają następujące warunki:
Jednocześnie przewidziana została możliwość przyznania płatności zwierzęcej tym rolnikom, którzy dopiero rozpoczęli działalność. Również w tym przypadku konieczne było zachowanie historycznego charakteru wsparcia, a więc nie było możliwe zastosowanie pomocy związanej z bieżącą produkcją. W tym celu określono okres referencyjny od dnia 15 września roku poprzedzającego złożenie wniosku do dnia 14 marca roku złożenia wniosku, w którym to okresie rolnicy powinni posiadać zwierzęta, żeby móc uzyskać płatność zwierzęcą. Końcowa data tego okresu (14 marca roku, w którym składany jest wniosek) jest ostatecznym możliwym terminem zapewniającym historyczny charakter tego mechanizmu. Przyjęcie terminu późniejszego oznaczałoby bowiem, że uprawnienie do płatności uzyskiwaliby rolnicy posiadający zwierzęta w czasie składania wniosku o płatność, a więc byliby to producenci aktualni, a nie historyczni.
Mając na względzie powyższe, należy stwierdzić, że zaproponowana w Pańskim wystąpieniu zmiana przepisów, mająca na celu uzależnienie przyznania wsparcia od bieżącej produkcji zwierzęcej, byłaby niezgodna z kierunkiem zmian WPR oraz głównym celem, jaki został przewidziany dla płatności bezpośrednich, którym jest wspieranie dochodów rolników, nie zaś rekompensata ponoszonych kosztów produkcji.
Ponadto definicja zawarta w przepisach wspólnotowych dotyczących płatności bezpośrednich stanowi, iż rolnikiem, czyli beneficjentem tego wsparcia jest osoba, która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast stosownie do art. 2 lit. c rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003, "działalność rolnicza" oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska, zgodnie z art. 6 tego rozporządzenia. Oznacza to, że przytoczone przepisy nie uniemożliwiają przyznawania wsparcia rolnikom zajmującym się wyłącznie produkcją roślinną. Dlatego też uzależnienie przyznawania wsparcia w ramach płatności bezpośrednich od aktualnie utrzymywanej obsady zwierząt nie znajduje uzasadnienia.
Podsekretarz Stanu
Artur Ławniczak