Walne Zgromadzenie Wielkopolskiej Izby Rolniczej przyjęło wniosek Rady Powiatowej WIR
w Turku postulujący wypracowanie rozwiązań prawnych dla możliwości uzyskania m.in. przez
rolników odszkodowań za negatywne skutki przyrodnicze i społeczne wywołane działalnością
górnictwa odkrywkowego.
Oto odpowiedź resortu ochrony środowiska w tej sprawie.
Pan Piotr Walkowski
Prezes
Wielkopolskiej Izby Rolniczej
Odpowiadając na pismo z dnia 10 grudnia 2009 r. (znak: WIR.BW.GW.2713.2009) w sprawie podjęcia działań w celu wypracowania systemowego rozwiązania w formie ustawowych odszkodowań za negatywne skutki gospodarcze i społeczne degradacji środowiska przyrodniczego, wywołanej działaniem kopalnictwa odkrywkowego na terenie całego kraju, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.
Problematyka naprawy i zapobiegania szkodom spowodowanym ruchem zakładu górniczego jest przedmiotem ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947 ze zm.). Określone tam zasady zapobiegania i naprawy wspomnianych szkód (zwyczajowo określanych jako "szkody górnicze") są jednakowe dla wszystkich poszkodowanych bez względu na to czy szkoda została wyrządzona działaniem górnictwa odkrywkowego czy też podziemnego. Stanowi to konsekwencję konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji).
Naprawa wspomnianych szkód górniczych następuje przez przywrócenie stanu poprzedniego na podstawie postępowania ugodowego z przedsiębiorcą prowadzącym działalność wydobywczą. Zgodnie z art. 94 ustawy - Prawo geologiczne i górnicze przywrócenie stanu poprzedniego powinno nastąpić poprzez dostarczenie gruntów, obiektów budowlanych, urządzeń, lokali, wody lub innych dóbr tego samego rodzaju. W przypadku gruntów rolnych i leśnych przywrócenie do stanu poprzedniego następuje w drodze rekultywacji i powinno być prowadzone zgodnie z przepisami o ochronie tych gruntów, tj. ustawą go 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, póz. 1266 z późn. zm.).
Przepisy ustawy - Prawo geologiczne i górnicze dopuszczają również naprawienie szkody przez zapłatę odszkodowania. Jednak sytuacja taka jest możliwa tylko wówczas, gdy nie jest możliwe przywrócenie stanu poprzedniego lub koszty tego przywrócenia rażąco przekraczałyby wielkość poniesionej szkody.
W przypadku, gdyby przedsiębiorca odmówił zawarcia ugody, poszkodowany może sprawę skierować do sądu i tą drogą dochodzić swoich roszczeń. Sądowe dochodzenie roszczeń jest możliwe po wyczerpaniu postępowania ugodowego. Warunek wyczerpania postępowania ugodowego jest spełniony, jeżeli przedsiębiorca odmówił zawarcia ugody albo od zgłoszenia przedsiębiorcy żądania przez poszkodowanego upłynęło 30 dni. Obowiązek rozstrzygania sporów, dotyczących powstawania szkód, spowodowanych działalnością górniczą oraz orzekania w przedmiocie roszczeń poszkodowanych pozostaje w gestii sądów powszechnych.
Podkreślenia również wymaga, iż strona dochodząca naprawienia szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zwolnienie to zostało przewidziane w art. 96 ust. 1 pkt 12 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, póz. 1398 z późn. zm.).
Ponadto, uprzejmie informuję, iż aktualnie w Sejmie trwają prace nad projektem nowej ustawy - Prawo geologiczne i górnicze (druk sejmowy 1696), który to m.in. ma na celu usprawnienie przepisów związanych z dochodzeniem roszczeń z tytułu szkód spowodowanych działalnością geologiczną i górniczą. Projekt ten, tak jak dotychczas, utrzymuje, iż za wyrządzone szkody spowodowane ruchem zakładu górniczego odpowiedzialność ponosi przedsiębiorca. W przypadku natomiast, gdy nie istnieje przedsiębiorca odpowiedzialny za szkodę, ani jego następca prawny, za szkodę odpowiada Skarb Państwa. Utrzymuje się również zasadę, że sądowe dochodzenie roszczeń jest możliwe po wyczerpaniu postępowania ugodowego, z tym że na zawarcie ugody przewiduje się 60 dni w miejsce dotychczasowych 30 dni. Projekt przewiduje również, iż naprawienie szkody spowodowanej ruchem zakładu górniczego nastąpi według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. W tym zakresie projekt odwołuje się do ogólnej zasady wynikającą z art. 363 § l K.c. Tym samym odchodzi się od obowiązkowego przywracania stanu poprzedniego, co było przedmiotem krytyki przez poszkodowanych. Ponadto projekt wprowadza jeszcze inne rozwiązania zmierzające do ochrony interesów potencjalnych poszkodowanych m.in. polegające na bezprecedensowym wydłużeniu terminu dochodzenia roszczeń przez poszkodowanych. Będzie on wynosił 5 lat od dnia dowiedzenia się o szkodzie. Podkreślenia wymaga, iż będzie to regulacja znacznie korzystniejsza dla poszkodowanych niż terminy przewidziane przez przepisy Kodeksu cywilnego, które są obecnie stosowane w tym zakresie. Dla przedawnienia roszczeń z tego tytułu nie będzie miał bowiem znaczenia termin wystąpienia zdarzenia, które wywołało szkodę, jak to ma miejsce w obecnie obowiązującym stanie prawnym.
Jednocześnie projekt utrzymuje dotychczasową zasadę, iż naprawienie szkody w gruncie rolnym lub leśnym zdegradowanym lub zdewastowanym na skutek ruchu zakładu górniczego następuje w sposób określony przepisami o ochronie tych gruntów. Ta regulacja uzasadniona jest szczególną ochroną na jaką zasługują grunty rolne i leśne i odwołuje się (jeżeli chodzi o grunty rolne) do zasady niezastąpioności i niepomnażalności ziemi w procesach produkcji rolniczej.
Ponadto, nadal jak dotychczas, strona dochodząca naprawienia szkód spowodowanych ruchem zakładu górniczego nie będzie miała obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach cywilnych.
Zapewniam Pana Prezesa, że ochrona praw osób zagrożonych ruchem zakładu górniczego bądź poszkodowanych w wyniku takiego ruchu pozostaje w centrum zainteresowań Ministra Środowiska. W mojej ocenie zarówno obecny, jak i projektowany system odpowiedzialności odszkodowawczej i prewencyjnej przewidziany prawem geologicznym i górniczym jest właściwy i nie wymaga wprowadzania dodatkowych zmian, w tym obejmujących odszkodowania za negatywne skutki gospodarcze i społeczne degradacji środowiska przyrodniczego, wywołanej działaniem górnictwa odkrywkowego. Oparcie tej odpowiedzialności na wzorcach kodeksu cywilnego oraz sądowy tryb dochodzenia roszczeń zapewniają należytą ochronę przed wpływami ruchu zakładu górniczego. W interesie poszkodowanego jest natomiast wykorzystanie wszystkich środków prawnych niezbędnych do dochodzenia roszczeń, tym bardziej iż zostanie przedłużony termin przedawnienia takich roszczeń, a w przypadku ich dochodzenia, co już wcześniej podkreślono, jest on zwolniony od obowiązku uiszczania kosztów sądowych zarówno w trybie instancyjnym jak i w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.
Sekretarz Stanu
Stanisław Gawłowski