Pan Piotr Walkowski
Prezes Wielkopolskiej Izby Rolniczej
Szanowny Panie Prezesie
W związku z pismem dotyczącym wniosku XII Walnego Zgromadzenia Wielkopolskiej Izby Rolniczej III kadencji, w sprawie zrównania dopłat bezpośrednich dla rolników w całej Unii Europejskiej, uprzejmie informuję:
Polska jako nowy kraj członkowski Unii Europejskiej, stosuje system jednolitej płatności obszarowej (SAPS - Single Area Payment Scheme). Płatności te podlegają zasadzie stopniowego dochodzenia do poziomu płatności bezpośrednich, stosowanych w krajach UE-15 (zasada phasing-in) i w związku z tym ich poziom wzrasta corocznie (do momentu osiągnięcia wartości 100% w roku 2013). Począwszy od 2004 r., poziom dopłat kształtował się w sposób następujący: 25%; 30%; 35%; 40%; 50%; 60%, a w 2010 r. wyniesie 70% poziomu płatności stosowanych w UE-15. Należy podkreślić, że powyższa zasada obowiązuje wszystkie nowe państwa członkowskie.
Korzystając z możliwości przewidzianej prawem wspólnotowym, Polska stosuje krajowe płatności uzupełniające (CNDP - Complementary National Direct Payments), które mogą być stosowane w wysokości do 30% płatności stosowanych w krajach UE-15.
W ramach kampanii 2009, dla której wypłata płatności rozpoczęła się w dniu l grudnia ub. roku, wysokość pułapu wsparcia w ramach płatności bezpośrednich kształtuje się na poziomie 90% (60% z budżetu UE + 30% krajowe płatności uzupełniające). Oznacza to, że już w roku bieżącym, poziom wsparcia otrzymywanego przez polskich rolników będzie mógł wynieść 100% poziomu wsparcia uzyskiwanego przez rolników UE-15 (70% z budżetu UE + 30% krajowe płatności uzupełniające). W następnych latach wsparcie to będzie wynosiło odpowiednio:
Jednocześnie należy podkreślić, że pomimo, iż stosowanie wsparcia krajowego w maksymalnej wysokości nie jest obowiązkowe dla państw członkowskich, w Polsce stosowano tę formę pomocy na najwyższym poziomie dopuszczonym Traktatem Akcesyjnym.
Ponadto informuję, że w ramach zakończonej w listopadzie 2008 roku dyskusji dotyczącej
oceny funkcjonowania Wspólnej Polityki Rolnej (Health Check), wynegocjowano dla Polski
zwiększenie koperty finansowej na płatności bezpośrednie na lata 2010-2012, w kwocie
ogółem 90 min euro, co spowodowało zwiększenie koperty finansowej o 30 min euro w skali
roku. Środki te zostaną przeznaczone w szczególności na realizację wsparcia specjalnego
dla rolników, którzy utrzymują krowy w małych stadach, na obszarze 5 województw Polski
południowo-wschodniej, tj.: lubelskiego, małopolskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego
i śląskiego, a także na realizację wsparcia specjalnego dla rolników utrzymujących owce
na terenach województw Polski południowej, tj: podkarpackiego, małopolskiego, śląskiego,
opolskiego, dolnośląskiego.
Program wsparcia dla rolników, którzy utrzymują krowy zakłada wykorzystanie na ten cel
28 500 000 euro rocznie, natomiast dla rolników utrzymujących owce 1 500 000 euro w skali
roku, co daje łącznie kwotę 30 min euro. Programy te będą realizowane w latach 2010 - 2012.
Problem nierównego poziomu płatności bezpośrednich w ramach całej Unii Europejskiej jest znany i zauważany. W trakcie dyskusji dotyczącej oceny funkcjonowania WPR, Polska wielokrotnie wyrażała opinię na temat konieczności uproszczenia i ujednolicenia stosowanych form płatności bezpośrednich dla wszystkich państw UE, a w szczególności kwestii różnych poziomów płatności bezpośrednich w poszczególnych państwach członkowskich, opartych na historycznym poziomie produkcji. Problem nierównego poziomu wsparcia w ramach UE był i jest przedstawiany przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na forum unijnym.
Należy nadmienić, że w ramach osiągniętego porozumienia politycznego, kończącego ocenę funkcjonowania WPR, staraniami Rządu RP uzyskano oświadczenie Rady UE i Komisji Europejskiej, zobowiązujące do jak najszybszej analizy problemu nierównego poziomu płatności bezpośrednich w UE i zaproponowania odpowiednich rozwiązań, w ramach dyskusji nad przyszłością polityki rolnej po roku 2013, czyli w nowej perspektywie finansowej.
Następnym krokiem odnoszącym się do powyższego zagadnienia, było przyjęcie Konkluzji Rady UE z dnia 17 czerwca 2009 roku "Przyszłość wspólnej polityki rolnej po roku 2013: płatności bezpośrednie", która jest potwierdzeniem zobowiązania uzyskanego w ramach wspomnianego porozumienia politycznego, zgodnie z którym do końca 2010 roku, Komisja Europejska przedstawi Radzie UE odpowiedni komunikat odnoszący się do przyszłości WPR, w tym przyszłości systemu płatności bezpośrednich. Następstwem komunikatu będzie przedstawienie przez KE w roku 2011 odpowiednich wniosków dotyczących nowej perspektywy finansowej oraz propozycji legislacyjnych w zakresie płatności bezpośrednich.
Jednym z głównych priorytetów Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na czas Polskiej Prezydencji, będzie przyszłość WPR po 2013 roku, w tym przyszłość systemu wsparcia bezpośredniego dla rolników. W związku powyższym, z inicjatywy Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w dniu 15 grudnia 2009 r., w trakcie posiedzenia Rady Ministrów Rolnictwa i Rybołówstwa Unii Europejskiej, została zorganizowana debata ministrów rolnictwa z 11 krajów UE, dotycząca przyszłości WPR po 2013 r., w tym głównie płatności bezpośrednich.
Ponadto należy zaznaczyć, że kwestia wyrównywania poziomów płatności bezpośrednich w ramach całej UE oraz przyszłość systemu płatności, jest niezmiernie istotnym elementem Stanowiska Rządu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej po 2013 roku, które zostało zatwierdzone przez Radę Ministrów w dniu 12 czerwca 2009 r. Stanowisko to, jest prezentowane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na forum UE i wyznacza kierunki działań, jakie będą w tym zakresie podejmowane przez resort rolnictwa. Zgodnie z ww. stanowiskiem, płatności bezpośrednie powinny pozostać jednym z ważniejszych elementów WPR po 2013 roku - instrumentem pomocnym w celu realizacji nowych wyzwań związanych z ochroną zasobów naturalnych, zmianami klimatycznymi, gospodarką wodną, różnorodnością biologiczną oraz energią odnawialną. Płatności bezpośrednie powinny być też instrumentem odpowiedzialnym za wsparcie i stabilizację dochodów rolniczych, utrzymanie użytków rolnych w dobrej kulturze rolnej, rekompensowanie kosztów związanych z wypełnianiem wymogów wspólnotowych (w odniesieniu do jakości i sposobów produkcji), a także zapewnienie równych warunków konkurencji w ramach jednolitego rynku rolno-żywnościowego.
Biorąc pod uwagę powyższe, należy podkreślić, iż koniecznym jest zapewnienie odpowiedniego finansowania przyszłej WPR, w tym zwłaszcza środków przeznaczanych na płatności bezpośrednie, na poziomie nie niższym niż w obowiązującej perspektywie finansowej. Z punktu widzenia przyszłego modelu płatności bezpośrednich istotnym jest, aby powiązać poziom i dystrybucję wsparcia finansowego poszczególnych działań, z aktualnymi i przyszłymi celami, co m.in. wymaga odejścia od historycznych pułapów (kopert) płatności bezpośrednich, odzwierciedlających intensywność i poziom produkcji rolnej w poszczególnych państwach członkowskich sprzed kilkunastu lat. Dodatkowym argumentem przemawiającym za rezygnacją z kryteriów historycznych są nowe wyzwania WPR, w szczególności powiązanie płatności bezpośrednich z realizacją celów społecznych Wspólnoty (bezpieczeństwo żywnościowe, utrzymanie krajobrazu rolniczego, ochrona środowiska).
Za zmianami w systemie płatności bezpośrednich przemawia również jego obecny kształt, który sprawia, że jest to system bardzo skomplikowany (wiele odmiennych rozwiązań w poszczególnych państwach członkowskich), co powoduje, iż jest on niezrozumiały zarówno dla rolników z niego korzystających, jak i podatników, którzy go finansują. Dlatego też system wsparcia bezpośredniego wymaga uproszczenia i ujednolicenia stosowanych form płatności bezpośrednich dla wszystkich państw UE.
Polska proponuje, aby nowy model płatności bezpośrednich był związany z powierzchnią użytków rolnych i był podobny do obecnie stosowanego w Polsce systemu SAPS, który wprowadzałby jednolitą stawkę powierzchniową w całej UE. Przy proponowanym przez Polskę podejściu do systemu wsparcia, koniecznym będzie wspomniane już wcześniej odejście od stosowanych obecnie rozwiązań, opartych na kryteriach historycznych. Jednocześnie, nowy model płatności bezpośrednich powinien zdecydowanie uwzględniać realizację wymogów w zakresie ochrony środowiska i dodatkowe wsparcie finansowe dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania, co oddaliłoby zagrożenie związane z trwałym porzuceniem działalności rolniczej w wielu regionach Unii Europejskiej i nadmierną koncentracją oraz intensyfikacją produkcji rolnej w innych regionach. Powyższa propozycja mogłaby jednocześnie rozwiązać problem dużego zróżnicowania płatności bezpośrednich w skali UE.
Z poważaniem
Podsekretarz Stanu
Artur Ławniczak