Odpowiedź na wniosek w sprawie ujednolicenia zasad
określania dochodu rodzin rolniczych

Realizując wniosek Walnego Zgromadzenia Wielkopolskiej Izby Rolniczej, w sprawie ujednolicenia zasad określania dochodu z 1 hektara przeliczeniowego, Zarząd WIR skierował do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stosowne pismo.
Poniżej zamieszczamy odpowiedź resortu w tej sprawie.

Pan Piotr Walkowski
Prezes
Wielkopolskiej Izby Rolniczej

W związku z pismem w sprawie ujednolicenia zasad określania dochodu rodzin rolniczych oraz wnioskiem dot. zmiany metodyki określania dochodu osiągniętego z l ha przeliczeniowego uprzejmie wyjaśniam:

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w zakresie przyznawania prawa do świadczeń socjalnych dla rolników, obecnie stosowane są dwa różne sposoby ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego, który stanowi kryterium przy przyznawaniu tych świadczeń.

W przypadku, gdy rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że kwota miesięcznego dochodu z l ha przeliczeniowego wynosi:

1. 207 zł - na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, póz. 593, z późn. zm.) oraz zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 127, póz. 1055).
   Dochód decydujący o możliwości otrzymania świadczeń z pomocy społecznej, nie może przekroczyć zgodnie z art. 8 ust. l ww. ustawy 477 zł dla osoby samotnej i 351 zł dla osoby w rodzinie.
   Powyższe kryteria stosowane są również do ubiegania się o stypendia szkolne i dostęp do korzystania z bezpłatnego posiłku w szkole.
   Zgodnie z art. 9 ust. l ww. ustawy "Kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej. Badania progu interwencji socjalnej dokonuje Instytut Pracy i Spraw Socjalnych".
2. 171,33 zł - na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, póz. 2255, z późn. zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych ()Dz.U. nr 129, póz.1058).
   W przypadku ubiegania się o zasiłek rodzinny, dochód na osobę w rodzinie nie może przekroczyć 504 zł netto, a w przypadku, gdy członkiem rodziny jest niepełnosprawne dziecko - 583 zł netto.

W przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z l ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 1993 r. Nr 94, póz. 431, z późn. zm.).

W 2008 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z l ha przeliczeniowego wyniósł 2056 zł, co daje 171,33 zł miesięcznie (spadek o 7,4% w stosunku do 2007 roku). Ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego bierze się pod uwagę powierzchnię gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego. W oparciu o powyższe kryteria ustalane jest także prawo do dodatku mieszkaniowego oraz przyznawane są kredyty i pożyczki studentom.

Zdefiniowanie dostępu ludności rolniczej do świadczeń socjalnych, których przyznanie uzależnione jest od dochodów świadczeniobiorcy, wymagało określenia zasad wyceny dochodów z pracy w gospodarstwie rolnym. Na etapie prac legislacyjnych w latach 90-ych XX wieku posłużono się dość umownym parytetem, jakim są tzw. hektary przeliczeniowe oraz przyjęto umownie, że dostęp ludności rolniczej do świadczeń socjalnych jest uzależniony od posiadania nie więcej niż 2 ha przeliczeniowych na osobę. Przyjęcie w różnych ustawach tzw. socjalnych wspólnej umownej miary fizycznej 2 ha przeliczeniowych, nie oznaczało jednakże w efekcie tożsamych wielkości kwot dochodów z ha przeliczeniowego, gdyż te ostatnie były odpowiednikiem przyjętych w tych ustawach kwot, stanowiących kryterium dochodowe dla ludności pozarolniczej.

W 1999 r. w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi przygotowano projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku rolnym oraz o zmianie innych ustaw, która miała ujednolicić kryteria dochodowe stosowane przy przyznawaniu zasiłków i ustalaniu świadczeń z pomocy społecznej w oparciu o dochód ogłaszany corocznie przez Prezesa GUS na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 1993 r. Nr 94, póz. 431 z późn. zm.). Projekt ten został rozpatrzony przez KSRM i odłożony przez KERM do ponownego rozpatrzenia po zakończeniu prac nad projektem budżetu państwa na 2001 r. Ze względu na przewidywane znaczne obciążenie budżetu państwa z tytułu wzrostu liczby świadczeniobiorców w wyniku wprowadzenia tego ujednolicenia, dalszych prac nad projektem nigdy nie podjęto.

W kolejnych latach Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wielokrotnie, przy okazji zmian w ustawach regulujących zasady przyznawania świadczeń socjalnych, zgłaszało potrzebę ujednolicenia kryterium dochodowego w oparciu o dochód ogłaszany corocznie przez Prezesa GUS na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Jednakże Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej nie uwzględniało tych wniosków ze względu na wysokie koszty wprowadzenia takiego rozwiązania i przyjęto, że obowiązujące kryteria dochodowe dotyczące przydzielania świadczeń, traktuje się jako rozwiązanie przejściowe przed zastosowaniem we wszystkich przepisach opartych na kryterium dochodowym, rzeczywistego dochodu uzyskiwanego z prowadzenia działalności rolniczej. Wyliczenie faktycznie osiągniętego przez dane gospodarstwo rolne dochodu, możliwe jest wyłącznie na podstawie prowadzonej ewidencji zdarzeń gospodarczych zaistniałych w tym gospodarstwie. Do czasu powszechnego wprowadzenia rachunkowości rolnej, nie będzie możliwe określenie faktycznych dochodów każdego gospodarstwa rolnego, a tym samym każdy sposób określenia dochodowości gospodarstwa rolnego będzie wielkością przybliżoną.

Mimo iż na rok 2009 przypadł termin kolejnej weryfikacji kryteriów dochodowych, Rada Ministrów po rozpatrzeniu propozycji weryfikacji tych kryteriów, biorąc pod uwagę aktualną sytuację finansów państwa, w dniu 12 maja 2009 r. podjęła decyzję o niepodwyższaniu kryteriów dochodowych, zarówno na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, jak i na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Postulat Wielkopolskiej Izby Rolniczej ma swoje uzasadnienie, gdyż zróżnicowanie kryteriów dochodowych na potrzeby różnych ustaw społecznych może być uciążliwe dla właścicieli gospodarstw rolnych ubiegających się o świadczenia socjalne, a aktualnie stosowane kryteria dochodowe nie odzwierciedlają rzeczywistych dochodów gospodarstwa. Jednakże w aktualnych warunkach przy braku innego dobrego kryterium dochodowego, braku jednej definicji gospodarstwa rolnego i w związku z faktem, że ani kryterium oparte o hektary rzeczywiste jak i hektary przeliczeniowe nie odzwierciedla tych dochodów, trudno byłoby zaproponować i wprowadzić zmiany.

Jednocześnie nadmieniam, że Krajowa Rada Izb Rolniczych w sprawie stosowania różnych kryteriów ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego na potrzeby ustaw społecznych, złożyła 18 marca 2005 r. do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o stwierdzenie, że skarżone przepisy, ustalające wysokość przeciętnej kwoty dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z jednego hektara przeliczeniowego, naruszają zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, poprzez wprowadzenie do tego wyliczenia różnych kwot dochodu, co narusza zasadę przyzwoitej legislacji, w szczególności obowiązku stanowienia prawa spójnego, jasnego i zrozumiałego dla obywateli.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r. Sygn. akt K 18/05 rozstrzygnął wniosek Krajowej Rady Izb Rolniczych z dnia 18 marca 2005 r. i stwierdził zgodność tych przepisów z Konstytucją. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że kwestionowane przepisy nie prowadzą do zróżnicowania podmiotów mających istotne (relewantne) cechy wspólne, w sytuacji wymagającej ich równego traktowania przez ustawodawcę. Grupą relewantną są bowiem w tym zakresie osoby w trudnej sytuacji życiowej, utrzymujące się z działalności rolniczej, które w ramach ustawy o pomocy społecznej, jak i ustawy o świadczeniach rodzinnych, traktowane są w sposób jednolity, i nie może być mowy o sytuacji uprzywilejowania któregoś z adresatów tych norm. Skarżony przepis mieści się w granicach swobody regulacyjnej ustawodawcy wyznaczanej treścią norm, zasad i wartości konstytucyjnych, a stanowienie prawa, a więc także wybór najwłaściwszych wariantów legislacyjnych, jest rolą parlamentu.

Z poważaniem -

Podsekretarz Stanu
Tadeusz Nalewajk